Құлжекең жазған хаттың сыры

  Өмірде кейде мүлде ойыңа келмеген кездейсоқ жай ұшыраса беретіні бар ғой. Мен де дәл осындай жағдай болды. Өткен жазған-сызған дүниелерімді ақтарып, қарап отырып, төр көз оқушы дәптеріне жазылған бір жапырақ қағаздың қолыма түскен. Міне қызық! Бұл белгілі халық ақыны, айтыстың ақтеңгері, есімі қазақ еліне таныс шайыр,өзіміздің Теріскейдің мақтанышы Құлжабай Төлеуов көкеміздің сонау 90 жылдардың басында Созақ ауданының әкімі қызметін атқарған, бүгінде мемлекет және қоғам қайраткері Қуаныш Айтаханов жазған өтініш хаты екен. Ойлап отырсам, содан бері де ширек ғасырға жуық уақыт өтіпті. Ал тарих дөңгелегі өз қалпынан жаңылмай, бірқалыпты айналып жатыр.

Хош үшбу хатында Құлжекең не дейді? Енді саған келейік. Өтініш хаттың мазмұны мынадай.

«Құрметті Қуаныш! Саламатсыз ба? Сіздің денсаулығыңызға тілегім күшті, ниетім солай. Өз хабарым жақсы.

Аудандық әкім Қуаныш,

Хат жаздым Сізге қарағым.

Өтінішін қабыл ал,

Құлжабай ақын ағаңның.

Өзіңіз жақсы білесіз,

Мүгедек болып қалғанмын.

Өзім тұрып орнымнан,

Тек қана сыртқа барамын.

Айтқанды қабыл алыңыз,

Мынаны еске саламын,

Жүре алмаймын жер басып,

Деп едім, Сізге барамын.

Колхоздан жәрдем болмады,

Тарықты наннан тамағым.

Жыл басынан бері қарай,

Бір кило ұн да алмадым.

Айтқанды қабыл алмайды,

Өзің тап балам амалын.

Жағдайы солай Қуаныш,

Үйдегі бала-шағаның.

Отырмын оттың басында,

Солардың тілей аманын.

Исатайға айта бар,

Берерсің маған хабарын.

Ай сайын бір қап ұн бер деп,

Сіздің де болған талабың.

Халық ақыны Құлжабай Төлеуов.

Соңында жазылған күні, айы, жылы көрсетілмепті. Сірә, мектепте оқитын қыздарының біріне жаздырған да, ол ұмытып кеткен болуы керек. Қалай дегенде де, бұл жазбаның бәсі жоғары, құнды жәдігер біз үшін. Бұл хат менің қолыма қалай түсті? Енді соған келейік. Көпшілікке белгілі 90 жылдардың басы еліміз Тәуелсіздігін алып, нарықтық қатынастардың өмірге жаңадан еніп жатқан шақ болатын. Болса да жалақы, зейнетақы мен жәрдемақылардың кешіктіріліп беріліп, дүкен сөрелерінің бос қалған кезі-тін. Осындай өтпелі кезеңде халыққа ұн,т.б азық-түлік тауарлары бірінші кезекте ардагерлер мен зейнеткерлерге беріліп жатты. Алайда, қысқа жіп күрмеуге келмейді, ол бәріне бірдей жете қоймады. Сондай күндердің бірінде ақын көкеміз аудан басшысына өлеңмен дұғай сәлем жолдаған, мынау сол. Хат қолына тиген Қалекең мені шақырып алып:»Исатайға (ол сол кезде Құмкент ауылының әкімі еді, кейіннен өндірістік кооперативтің төрағасы болды) айт, Құлжекеңе көмектесіп, жағдайын жасап тұрсын» деді. Өз тарапымнан Исатай Тілеповқа телефон шалып басшының тапсырмасын жеткіздім. Нәтижесін баяндай барған әзірде аудан әкімі: «Хат өзіңде қала берсін, ай сайын орындалуын тұрақты қадағалап тұрыңдар» деген-ді. Үшбу хаттың тарихы міне, осы.

Реті келіп тұрғанда газет оқырмандарын айтыс ақынының өмірдерегімен таныстыра кеткеннің артықтығы болмас деп ойлаймын.

Төлеуов Құлжабай 1911 жылы Қызылкөл ауылында дүниеге келген. Шымкент қаласындағы балалар үйінде тәрбиеленіп, төрт жылдық мектепті бітіреді. 1927 жылы өзінің Қызылкөліне оралып,лекбезде, ауыл мектебінде жұмыс істейді. Кезінде Нартай Бекежанов, Орынбай Тайманов, Қазанқап Байболұлы, Айнабек Нысанбаевтармен қатар бірге жүреді. Өзінің сазды әуенімен, ақыл-өсиет термелерімен еңбек адамдарының жігерін тасытып, өнімді іске құлшындырады. 1967 жылы Еңбек қызыл Ту орденімен марапатталған. Ақынның патриоттық өлең-жырлары Ұлы Отан соғысы жылдарында аудандық «Социалистік шаруа», облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газеттерінде жарияланып тұрған.

Жас кезінде халық арасында айтылатын батырлар жыры мен ғашықтық дастандарды қисса-хикаяларды көп жаттаған Құлжекең кейін өзі де көлемді жыр шығаруға талпынған. Шығыс аңызының сарынымен «Үш мұңлы» өмірбаяндық, «Жетілген жетім» деген дастанын шығарған. Оның да дастандарының ішіндегі ең сүбелісі-«Үміттің өлімін» 1959 жылы кемеңгер жазушы Мұхтар Әуезов ақынның өз аузынан естіп ұнатқан. Айтыскер ақынның бүкіл шығармашылығы өзі туып өскен Созақ жерінің Теріскей өңірінің тарихы, көркем шежіресі. 1991 жыл «Туған жерім-Созағым» атты жыр кітабы жарық көрді.

Кезінде Қызылкөл ауылындағы бір көшеге Құлжекеңнің аты берілген кезде ашылу салтанатына куә болғанымыз бар-ды. Қазақстанның халық ақыны, айтыскер Әселхан Қалыбекованың Құлжабай Төлеуовтен бата алғанын да білеміз.

Келер жылы айтыс ақыны, жыршы, дастаншы көкеміздің туғанына 110 жыл толады екен. Оны атап өту—елдігімізге сын. Асылдың сынығы, тұлпардың тұяғы, халқының аяулы қызы Нұржамал қарындасыма Созақ ауданының Құрметті азаматы атағы берілгендігін газетен оқып, білгенде қатты қуандым. Бір ғана Құлжекеңнің емес, Созақтың, қазақтың қызы болғандығы үшін де риза болдым. Сондай-ақ, шымкент қаласынан бір көшеге Құлжабай Төлеуовтің есімі берілгенін естідім.

«Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді» дейді халық даналығы. Олай болса, осы жұрт Құлжекеңді біле ме екен?..

Кәрібай ӘМЗЕҰЛЫ,

Созақ ауданының Құрметті азаматы.

Latest news

Өшпес ерлік пен даңқтың иелері Құрметті ардагерлер, Отан қорғаушылар! Қадірлі тыл еңбеккерлері мен жерлестер!

  Сіздерді– 9 мамыр Жеңіс күнімен және 7 мамыр Отан қорғаушылар мерекесімен шын жүректен құттықтаймыз! 9 мамыр бұл – адамзат тарихындағы ең ауыр қантөгіс соғыс...

Көктем көркі-Қызғалдақ

  Әлемде қызғалдақтың 2500-ге тарта түрі бар екен. Қазақстанның далалық аймақта­рында қызғалдақтың 35-ке жуық түрі өседі. Оның 11 түрі эндемикалық болып табылады. Альберт қызғалдағы,...

Ерменбайдың махаббаты (Әңгіме)

   Мектеп бітірген жылы Алматы қаласына жоғары оқу орнына түсу үшін жолға шықтым. Бұрын ауылдан ұзап шықпаған мен бұл оқиға жүрегіме ерекше қуаныш сыйлады....

Ауылым алтын бесігім

Түркістан облысы, Созақ ауданы, Жартытөбе  ауылдық округіне қарасты Жартытөбе, Аққолтық, Бабата елді мекендерінде ауылдық округ әкімі Есенқабыл Болаттың ұйымдастыруымен 2021 жылдың 19-24 сәуірі аралығында...

Related news

Өшпес ерлік пен даңқтың иелері Құрметті ардагерлер, Отан қорғаушылар! Қадірлі тыл еңбеккерлері мен жерлестер!

  Сіздерді– 9 мамыр Жеңіс күнімен және 7 мамыр Отан қорғаушылар мерекесімен шын жүректен құттықтаймыз! 9 мамыр бұл – адамзат тарихындағы ең ауыр қантөгіс соғыс...

Көктем көркі-Қызғалдақ

  Әлемде қызғалдақтың 2500-ге тарта түрі бар екен. Қазақстанның далалық аймақта­рында қызғалдақтың 35-ке жуық түрі өседі. Оның 11 түрі эндемикалық болып табылады. Альберт қызғалдағы,...

Ерменбайдың махаббаты (Әңгіме)

   Мектеп бітірген жылы Алматы қаласына жоғары оқу орнына түсу үшін жолға шықтым. Бұрын ауылдан ұзап шықпаған мен бұл оқиға жүрегіме ерекше қуаныш сыйлады....

Ауылым алтын бесігім

Түркістан облысы, Созақ ауданы, Жартытөбе  ауылдық округіне қарасты Жартытөбе, Аққолтық, Бабата елді мекендерінде ауылдық округ әкімі Есенқабыл Болаттың ұйымдастыруымен 2021 жылдың 19-24 сәуірі аралығында...