ОҢТҮСТІКТЕ СОЗАҚ ДЕГЕН ЕЛ БАР!

Созақ қазақ даласы. Кең жазира жеріміздің бір пұшпағы. Мұнда, дастарханнан енші алыспаған қазақтар тұрады. Арағырақтан айтқанда Алпамыс батыр жырында айтыла беретін Баба түкті Шашты Әзіз жатыр. Түгел түркі жұртына ортақ тұлға Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи бабамыздың жаназасын шығарған Қара бура әулиеде осында. Елім-ай әніндегі, «Қаратаудың басынан көш келеді, Көшкен сайын бір тайлақ бос келеді» деген атақты Қаратауда осы Созақ ауданында көсіліп жатыр. Қазақ тарихы айтылғанда Созақ даласын айналып өте алмайды. Өйткені Қазақ ел болып ең алғашқы туын тіккенде Созақ астана болды деген деректер бар. Бұл Созақ шежіресі.

Еліміз бойынша ең танымал тұлғалардан да атай кетейін. Атақты күйшілер, Сүгір Әліұлы, Төлеген Момбеков. Қобызшы Жаппас Қаламбаев. Шертпе күйдің хас шебері Генерал Асқаров. Қазақта, «Созаққа барсаң күйшімін деме» деген сөз осы кісілердің күйшілік құдіретін мойындағандықтан айтылған. Бұлар Созақ үні.

Қазақ тіл білімінің негізін салушылардың бірі, Қазақ ССР Ғылым академиясының ірге тасын қаласқан, халқымызға аты әйгілі түрколог-ғалым Ісмет Кеңесбайұлы Кеңесбаев. Көрнекті драматург – Асқар Сүлейменов. Бір кездесуде атақты Асқар Сүлейменовтен «Аға, сіз Шымкент облысынансыз ба?» деп сұрапты. Асекең: «Жоқ, мен Созақтанмын!» дейді. Сонда әлгі: «Дұрыс қой, Созақ Шымкентке қарамай ма?» десе, «Жоқ, Шымкент Созаққа қарайды» деген екен. Бұл қазақ ұлтының абыройын асқақ, Созақ елінің мәртебесін биік етіп жүрген аптал азаматтар.

Отызыншы жылдары орыстан келген апатқа қарсы тұрып, атақты «АЛЛАХУ» көтерілісін бастағанда осы Созақ жұрты. Бұл көтеріліс қазақ даласындағы ең ірі көтерілістердің бірі болған. Бірақ үкімет тарапынан әлі де лайықты бағасын алмай келеді. Орысқа қарсы қол бастаған Салықбай мергенге ең болмаса бір көшенің аты берілмеуі соның дәлелі. Аллаху қырғынынан кейін аштыққа ұрынған елді Сұлтанбек Қожанов құтқарып қалды. Белгілі қоғам қайреткері елді аштықтан құтқарған «ақысына» орыстың қолынан атылып кетті. Бұлар Созақ ұлтшылдары.

Созақ табиғатына сән беріп, Қаратау тәжіне айналған Келіншектау келбеті де бір керемет көрініс. «Келіншек тау» аңызы исі қазақ жұртына кеңінен тараған. Сәкен Сейфуллин түрмеден қашқанда «АҚСАҚ КИІК» әнініне арқау болған атақты Бетпақдала жатыр көсіліп. Мойнқұм жалдарында «Сәкен асуы» аталатын асуда бар. Шәмші Қалдаяқовтың «Теріскей» әні де осы Созаққа арналған. Шәмшіні бала күнінде Созақтан кетті деседі. Жыныс ата ауылында «Шәмшінің бұлағы» аталған кішкене бұлақ бар.

Созақта Алтынтау аталатын тау бар. Ақ патшаның кезінде осы таудан алтын өндірілген. Қазіргі уақытта қайта қолға алынып алтын өндірісі жұмыс жасап тұр. Жер асты байлығы да жетерлік. Созақ уран өндірісінен еліміз бойынша донор аймаққа жатады. Ел қазынасының қомақты бөлігі осы Созақтың уран өндірісінен түседі. Ұлттық компанияны Мұхтар Жакишов басқарып тұрған жылдарда «Болашақта Созақты төрткүл дүние танитын болады. Қазақстанды ең көрікті, ең бай елге айналдырамын» деген сөзі бар. Бірақ аяқтан шалушы алаяқтар Мұхтарды ол арманына жеткізбей жіберді.

Шерхан Мұртазаның жазғаны бар, «Оңтүстікте Созақ деген ел бар. Бұл шалғай жатқан, өзіне Қыдыр қонған ел» деген. Заңғар жазушымыз Мұхтар Әуезов Созаққа жасаған соңғы сапарында, «Созақты білмеген Қазақты білмейді» деген тұжырым жасапты. Тәкен Әлімқұлов «Мына қарт Қаратауға тіл бітсе, қазақтың талай тарихы ашылар еді-ау» деген екен. Бұл ірі ойшылдарымыздың Созақ туралы толғамдары.

Созақ Қазақтың қасиетті мекені. Созақта бір күн болған адам, оны өмір бақи ұмыта алмайды. Осынау киелі туған өлкемді жалпақ жұртқа таныстыру мақсатында жалпақ тілмен ықшамдап жазып отырмын. Созақ Қазақтың ажырамас бір бөлшегі. Қыртысы қалың Қаратау байлығы да елге ортақ. Сағымдай бұлдыраған сары даланың да иесі өзіңсің жұртым.

Айдар Темірбекұлы

Latest news

ҰЛТТЫҚ ЖОБА БОЙЫНША 236 МҮГЕДЕКТІГІ БАР АЗАМАТ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТЫЛДЫ

2022 жылы кәсіпкерлікті дамытудың «2021-2025 жылдарға арналған Ұлттық жобасы» шеңберінде мүгедектігі бар 90 адамды жұмыспен қамту жоспарланып, 236 азаматтар жұмыспен қамтылды. Атап айтсақ, тұрақты...

Аудан басшысы Шу бойындағы халықпен кездесулер өткізді

Аудан әкімі Мұхит Тұрысбеков ҚР Президентінің 2022 жылғы «Әкімдердің халықпен кездесулерін өткізу туралы» Жарлығын іске асыру аясында Шу, Тасты ауылдық округтерінде болып, халықпен кездесті....

Бөлім бастығы есеп берді

Өткен аптаның сәрсенбісі күні аудан әкімшілігінің үлкен мәжіліс залында Түркістан облысы ПД Созақ аудандық полиция бөлімі бастығы, полиция подполковнигі Ж.Нысанбаев аудан тұрғындарына 2022 жылдың...

МЕДИЦИНА САЛАСЫНЫҢ АРДАГЕРІНЕ АУДАННЫҢ ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТЫ ТӨСБЕЛГІСІ ТАБЫСТАЛДЫ

Аудан әкімі Мұхит Тұрысбеков денсаулық сақтау саласында ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Түзелбек Абжановты қабылдап, «Созақ ауданының Құрметті азаматы» төс белгісін табыс етті. –Саналы ғұмырыңызда...

Related news

ҰЛТТЫҚ ЖОБА БОЙЫНША 236 МҮГЕДЕКТІГІ БАР АЗАМАТ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТЫЛДЫ

2022 жылы кәсіпкерлікті дамытудың «2021-2025 жылдарға арналған Ұлттық жобасы» шеңберінде мүгедектігі бар 90 адамды жұмыспен қамту жоспарланып, 236 азаматтар жұмыспен қамтылды. Атап айтсақ, тұрақты...

Аудан басшысы Шу бойындағы халықпен кездесулер өткізді

Аудан әкімі Мұхит Тұрысбеков ҚР Президентінің 2022 жылғы «Әкімдердің халықпен кездесулерін өткізу туралы» Жарлығын іске асыру аясында Шу, Тасты ауылдық округтерінде болып, халықпен кездесті....

Бөлім бастығы есеп берді

Өткен аптаның сәрсенбісі күні аудан әкімшілігінің үлкен мәжіліс залында Түркістан облысы ПД Созақ аудандық полиция бөлімі бастығы, полиция подполковнигі Ж.Нысанбаев аудан тұрғындарына 2022 жылдың...

МЕДИЦИНА САЛАСЫНЫҢ АРДАГЕРІНЕ АУДАННЫҢ ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТЫ ТӨСБЕЛГІСІ ТАБЫСТАЛДЫ

Аудан әкімі Мұхит Тұрысбеков денсаулық сақтау саласында ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Түзелбек Абжановты қабылдап, «Созақ ауданының Құрметті азаматы» төс белгісін табыс етті. –Саналы ғұмырыңызда...